Schaatsen zit diep in de Nederlandse cultuur. Al eeuwenlang trekken mensen schaatsen aan om over ijs te glijden, of het nu op een natuurijsbaan, een overdekte ijshal of een bevroren polder is. Nederland is wereldwijd een van de sterkste schaatslanden en dat is geen toeval. De combinatie van een rijke traditie, goede trainingsinfrastructuur en een groot aantal topschaatsers maakt dit land uniek op het ijs.
De geschiedenis van het schaatsen in Nederland
Nederlanders rijden al meer dan zeven eeuwen op schaatsen. In de middeleeuwen gebruikten mensen botten van dieren als schaatsen om zich over bevroren waterwegen te verplaatsen. Later kwamen houten schaatsen met een ijzeren onderkant, en uiteindelijk de stalen schaatsen die we nu kennen. De Elfstedentocht, een tocht van bijna 200 kilometer langs elf Friese steden, groeide uit tot een nationaal evenement. De laatste keer dat de tocht gereden werd, was in 1997. Sindsdien is het ijs nooit meer lang genoeg stevig genoeg geweest om de tocht te houden. Toch leeft de Elfstedentocht nog steeds in de verbeelding van veel mensen. Wanneer het hard genoeg vriest, is de spanning in heel Nederland voelbaar.
Hoe het ijsrijden werkt: van techniek tot materiaal
Goed op het ijs rijden vraagt om meer dan alleen lef. Techniek speelt een grote rol. Bij langebaan schaatsen, ook wel hardrijden op de langebaan genoemd, rijden sporters in paren over een ovale baan van 400 meter. Ze wisselen halverwege van binnenbaan naar buitenbaan. De tijden worden apart opgenomen, zodat iedereen uiteindelijk een eigen eindtijd heeft. De schaatsen die hiervoor gebruikt worden, zijn klapschaatsen. Bij deze schaatsen klaptde hiel los van het blad tijdens de afzet, wat voor meer kracht en snelheid zorgt. Naast de langebaan is er ook shorttrack, waarbij meerdere rijders tegelijk op een kleine baan racen en inhalen een groot onderdeel van de sport is. Dat maakt shorttrack spannender om naar te kijken, maar technisch gezien ook veel complexer.
Nederlandse topschaatsers op het wereldtoneel
Nederland heeft een indrukwekkende lijst van schaatsers die op het hoogste niveau hebben gepresteerd. Namen als Sven Kramer, Irene Schouten en Kjeld Nuis zijn internationaal bekend. Sven Kramer won meerdere keren olympisch goud op de 5000 meter en wordt gezien als een van de beste ijsrijders ooit. Irene Schouten domineerde de massastart en de langere afstanden op de Olympische Spelen van 2022 in Beijing, waar ze drie gouden medailles won. Kjeld Nuis pakte goud op de 1000 en 1500 meter. Bij internationale kampioenschappen zoals het WK afstanden en het EK allround stroomt de medailleoogst van de Nederlandse ploeg steevast over. TeamNL vertegenwoordigt Nederland op al deze grote toernooien en de schaatsers vormen een belangrijk onderdeel van die ploeg.
Zelf op het ijs: tips voor beginners
Wie voor het eerst op schaatsen stapt, merkt al snel dat balans vinden de eerste uitdaging is. Begin met laag door de knieën te gaan, want een lage houding geeft meer stabiliteit. Zet kleine stappen en probeer niet te snel vooruit te gaan. De meeste overdekte ijsbanen in Nederland bieden schaatsverhuur aan, zodat je niet meteen eigen materiaal hoeft te kopen. Voor kinderen is er vaak een ijspinguïn of ander hulpmiddel beschikbaar om houvast te geven. Zodra de basishouding goed zit, kun je werken aan de afzet en de glijfase. Veel ijsbanen geven ook schaatslessen, zowel voor kinderen als voor volwassenen. Een les van een uur kan al een groot verschil maken. Schaatsen is een sport die je kunt leren op elk moment van het jaar, ook in de zomer, dankzij de vele overdekte ijshallen die het land telt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen langebaan en shorttrack?
Bij langebaan rijden twee schaatsers tegelijk op een baan van 400 meter en wordt er op tijd gereden. Bij shorttrack rijden meerdere schaatsers samen op een kleine baan van 111 meter en is het een directe race waarbij de volgorde telt. Shorttrack is daardoor tactischer en heeft meer lichamelijk contact.
Hoe vaak wordt de Elfstedentocht georganiseerd?
De Elfstedentocht wordt alleen georganiseerd als het ijs op de Friese wateren lang genoeg dik genoeg is, minimaal 15 centimeter. Door de mildere winters is dat al jaren niet meer het geval. De laatste editie vond plaats in 1997. Er is geen vaste planning; de organisatie beslist pas als het ijs goed genoeg is.
Op welke zenders is schaatsen in Nederland te zien?
Grote schaatswedstrijden zijn in Nederland te volgen via de NOS op de publieke omroep en via Ziggo Sport. Bij WK’s, EK’s en de Olympische Spelen is er uitgebreide live uitzendingen en nabeschouwingen. Ziggo Sport zendt ook regelmatig wereldbekerwedstrijden uit.
Welke schaatsafstanden zijn er bij de Olympische Spelen?
Bij de Olympische Spelen wordt op de langebaan gereden op afstanden van 500, 1000, 1500, 3000, 5000 en 10.000 meter, aangevuld met de massastart en de ploegenachtervolging. Bij shorttrack zijn de afstanden 500, 1000 en 1500 meter, plus de estafette.